|
|
Interviews 2004
met (inter) nationale artiesten
In de reeks van "Interview
met" heeft het
Salsa Info team bestaande uit
Otto & Kati van Helden (Lago Latino),
André Lambeck
& Caroline Bergwerf
(Salsa Info) diverse nationale en
internationale artiesten geinterviewd.
|
|
 |
Vocal Tempo (Cuba)
Wanneer: 21 augustus 2004 | Waar: La Bodeguita, Den Haag | Tekst: Otto & Caroline | Fotografie Kati van Helden |
|
| |
|
"Buitenbeentjes"
Je zou maar door
je ouders worden vernoemd naar een beroemd artiest en dan uiteindelijk
zelf met een microfoon op het podium je brood staan te verdienen.
Toch is dit in een notendop het verhaal van Karel Méndez
Delgado, één van de zes stemmen die samen de Cubaanse
a capella formatie Vocal Tempo vormen. Bij een Cubaan die Karel
heet, ga je doorvragen en dan blijkt hij te zijn vernoemd naar de
Tsjechische tenor Karel Gott.
Maar
waar deze Karel Gott uiteindelijk is blijven hangen bij het zingen
van Duitse schlagers, zingt onze Karel "trompet" of, wanneer
het zo uitkomt, "trombone" en nog wat instrumenten die
gewoonlijk worden gespeeld en niet gezongen. En dat was precies
de bananenschil waar ik die avond over uitglee. In gesprek met de
manager van de groep zit ik met mijn rug naar het podium toe. Daar
wordt op dat moment de soundcheck gehouden. Op een gegeven moment
wordt ons het spreken onmogelijk gemaakt door een trompetsolo die
door de ruimte schalt. Wanneer ik daar een opmerking over wil maken
en omkijk, is in geen velden of wegen een instrument te bekennen.
Er is alleen een man te zien met een microfoon in zijn hand. Ik
moest om mezelf lachen. Dit was nu juist waar ik op af was gekomen:
een a capella-formatie die zich toelegt allerlei instrumenten zo
authentiek mogelijk te laten klinken en samen een volwaardig Cubaans
orkest te vormen. Zes
menselijke kelen laten klinken als een volwaardig orkest. Het lijkt
een bizar verhaal maar Vocal Tempo draait er de hand niet voor om.
Schijnbaar moeiteloos werken zij een repertoire af dat uiteenloopt
van all time klassiekers als "In the mood" en "Rock
around the clock" tot allerlei Cubaanse nummers als "Bayamo
en coche" en "Melao de caña". Met romantische
bolero's en ranchera's tot populaire dansritmes als son en cha-cha-chá
brengen zij voor elk wat wils. Er staat zelfs pop en reggae op het
programma.
Vijf van de zes studeerden ooit keurig als het hoort een bepaald
muziekinstrument aan de universiteit van Havana. Dit kreeg een wending
toen zij daar werden geconfronteerd met een optreden van Vocal Sampling.
Geïnspireerd door dit optreden gingen zij zelf aan de slag
en dat resulteerde in maart 1994 in de oprichting van Vocal Tempo. Eerst
nog een schuchter probeerseltje, maar met vallen en opstaan groeiden
zij door om uiteindelijk in 1998 officieel de status van professioneel
"orkest" te krijgen. In de loop van de tijd heeft binnen
het orkest slechts een enkele wisseling plaatsgevonden. Het was
enige tijd met vijf leden een kwintet maar door toevoeging van Jorge
Rodriguez Cabrera, tot dan toe wiskundeleraar, opereert het de laatste
jaren toch weer als sextet. Doordat een aantal keren medewerking
is verleend aan albums van andere (echte) orkesten is de indruk
ontstaan dat Vocal Tempo een combinatie zou zijn van akoestische
en vocale instrumenten.
Niets is minder waar. Het zijn en blijven zes heren met alleen zes
grote monden. Het orkest dat Vocal Tempo vormt, is volgens manager
Cristobal Reyes Legrá een "sonora". Het benaderen
van het specifieke geluid van dit soort orkesten vergt speciale
arrangementen en harmonieën. Naast
de vanzelfsprekende ritmesectie, bas en piano of tres, is er een
blazerssectie met twee of drie trompetten. De verdeling van deze
instrumenten over de leden van het orkest heeft niets te maken met
het instrument dat zij oorspronkelijk studeerden. De gekozen verdeling
heeft alles te maken met ieders individuele vocale mogelijkheden.
Overigens is het specifiek de blazerssectie waarop de heren van
Vocal Tempo zich hebben vastgebeten om zich te onderscheiden van
andere vocale orkesten. Naast techniek draait het daarbij natuurlijk
ook om repertoire. Dat bestaat niet alleen uit bekend werk van anderen
maar ook uit door hen zelf speciaal voor dit soort muziek geschreven
composities.
Vocal Tempo en Vocal Sampling zijn als a capella groepen niet uniek;
er bestaan momenteel op Cuba zeker 10 van dergelijke "orkesten".
Nader beschouwd blijkt Cuba een lange traditie in dit genre te kennen
met groepen als Los Zafiros en Gema Cuatro. Als
kindjes van hun tijd was de stijl van die groepen geïnspireerd
door Amerikaanse Doowop en Close Harmony.
De nieuwste lichting Cubaanse a capella groepen blijkt echter een
merkwaardig fenomeen. Door een curieuze gebeurtenis is eind jaren
tachtig een specifiek Cubaans idioom in dit genre ontstaan. Tijdens
een soort bonte avond ter afsluiting van een studentenuitwisselingsproject
trakteerde een groep van zes studenten hun buitenlandse gasten op
vocaal geïmiteerde Cubaanse muziek. Deze geïmproviseerde
act sloeg in als een bom en kreeg een onverwacht vervolg. Die studenten
besloten het namelijk te perfectioneren en er mee door te gaan.
Vocal Sampling en daarmee ook een nieuwe Cubaanse vocale muziektraditie
was een feit. Hun voorbeeld kreeg navolging en Vocal Tempo is daarvan
een sprekend voorbeeld. Wie
tussen deze orkesten een moordende competitie zou verwachten, komt
bedrogen uit. Eerder het tegendeel lijkt het geval. Er is sprake
van een grote onderlinge verbondenheid en het heeft er veel van
weg dat zij binnen de muziekindustrie een aparte clan vormen. Nationale
en internationale festivals voor a kapella muziek blijken een soort
ruilbeurs te zijn waar technieken, composities en arrangementen
onderling worden uitgewisseld. Maar niet alleen op dit soort festivals
en onder elkaar.
Voor Vocal Tempo is hun kunst en kennis een soort estafettestaf.
Ooit hebben zij die staf zelf aangereikt gekregen en nu zoeken zij
naar mogelijkheden die staf op hun beurt door te geven. Op Cuba
hebben zij inmiddels jaren hun kunsten aan een nieuwe lichting muzikanten
gedoceerd. Daarnaast bestaan hun tournees tegenwoordig niet alleen
uit optredens, maar ook uit een educatief gedeelte met workshops. Een
bekend probleem met orkesten is het regelen van de vervanging. Door
allerlei omstandigheden kan iemand in de bezetting ontbreken. Om
de kwaliteit van het orkest te garanderen, hebben goede orkesten
vaak een soort "schaduworkest". Voor elke positie is er
een vaste vervanger die bekend is met het repertoire en met wat
er van hem op die plek wordt verwacht. Het vergt over het algemeen
een hele organisatie en veel hoofdbrekens. Maar wat te doen met
een a capella orkest?
Daarvoor liggen de trompettisten, percussionisten en pianisten niet
bepaald voor het oprapen. Een griepje, verkouden of gewoon een schorre
keel en het orkest ligt op z´n gat! Zoals viel te verwachten,
blijken de leden van Vocal Tempo geen vervangers te hebben. De manager
meldt trots dat zij desondanks tot op heden geen optreden hoefden
af te zeggen. Maar eerlijk is eerlijk, het heeft hen op gezette
tijden wel voor problemen gesteld. Zo
dreigde de gevolgen van een openstaand raam tijdens een tournee
door Duitsland een optreden de das om te doen. En dan tijdens een
optreden in Spanje. Toen kon Luis Sotolongo, de "percussionist"
en "trombonist", plotseling midden in een nummer de juiste
toonhoogte niet meer halen.
Hoe je in te dekken voor dit soort bedrijfsrisico's? Met de planning
van hun tournees blijken ze er al een beetje rekening mee te houden.
Lang in de zomer en kort in de winter om de kans op een griepje
zo klein mogelijk te houden. Verder blijkt aan elk optreden een
zorgvuldige planning van nummers vooraf te gaan. Het volledige repertoire
bestaat uit zo´n 30 nummers waaruit voor elk optreden een
keuze wordt gemaakt. Wanneer bekend is dat iemand problemen heeft
met zijn keel, dan wordt daar met de keuze zo veel mogelijk rekening
mee gehouden om zijn keel te ontzien. Verder
kan er met posities worden geschoven omdat deze tot op zekere hoogte
uitwisselbaar zijn. Maar wanneer opeens midden tijdens een optreden
blijkt dat het niet gaat, zoals met Luis Sotolongo, dan komt het
aan op samenspel en improvisatietalent. Luis loste het op door zijn
partijen met een ander instrument te "spelen" die zijn
keel op dat moment wel aankon.
De groep speelde er op in en niemand bij het publiek die het merkte.
Voor ons Westers publiek blijft het een vraag of deze muziek moet
worden gezien als kunst of als pretentieloos amusement. Zelf kunnen
ze daar geen uitspraak over doen. Enerzijds blijkt hun muziek door
Cubaanse radiostations in de reguliere muziekprogramma's te worden
gedraaid. Anderzijds worden zij er door de Cubaanse televisie uitgelicht
en een aparte behandeling gegeven. Dat
was in een serie van twaalf afleveringen, speciaal geweid aan groepen
met a kappella muziek. In elke aflevering werd een bepaalde groep
centraal gesteld en zo kwam er dus ook een special over Vocal Tempo.
En dit is precies het curieuze aan Vocal Tempo.
Het is niet alledaags wat zij doen en daardoor zijn het buitenbeentjes.
Maar het uiteindelijke resultaat is opmerkelijk alledaags. Zij gedragen
zich bij dit alles zo gewoon, dat dit juist daardoor opvalt. Het
is alsof zij het Nederlandse gezegde: "doe maar gewoon, dan
ben je al gek genoeg" tot lijfspreuk hebben verheven. Het maakt
hen in onze ogen meer dan sympathiek. |
|
| © copyright
- latinartiesten.nl 2003 |
|
|
