|
|
Interviews 2005
met (inter) nationale artiesten
In de reeks van "Interview
met" heeft het
Salsa Info team bestaande uit
Otto & Kati van Helden (Lago Latino),
André Lambeck
& Caroline Bergwerf
(Salsa Info) diverse nationale en
internationale artiesten geinterviewd.
|
|
 |
Plena Libre - Gary Nuñez (Puerto Rico)
Wanneer: 25 juni 2005 | Waar: Hotel Apollo First, Amsterdam | Tekst: Otto & Caroline | Fotografie Kati van Helden |
|
| |
|
"Een
voortrekker"
Hoe lang moet je van jezelf geloven dat je het
bij 't rechte eind hebt? Vele jaren en vele projecten verder blijkt
Gary Nuñez een waardig opvolger van artiesten zoals Rafael
Cortijo, Ismael Rivera en Cesar Concepciõn. Grote namen die
in de jaren vijftig en zestig de plena en de bomba, typische ritmes
uit Puerto Rico, net zulke populaire muziek wisten te maken als
welk Cubaans ritme uit die tijd dan ook. Maar na de glorieperiode
van deze artiesten leken deze ritmes samen met hen onder een dikke
laag stof te zijn verdwenen. Het leek alsof Puerto Rico alleen
nog maar pop, salsa en merengue kon voortbrengen. De laatste jaren
is nochtans sprake van een opleving van de belangstelling voor de
plena en bomba. Dit zonder hulp van oude mannetjes, een film of
een promotiecampagne van een bekende westerse artiest. Geheel op
eigen kracht blijkt een nieuwe generatie artiesten, waartoe bijvoorbeeld
Gary Nuñez (1952) met zijn band Plena Libre behoort, zijn
tanden in de tradities te hebben gezet en met succes deze opleving
in gang te hebben gezet.
Zijn opa speelde cuatro, zijn ooms
gitaar. Zijn moeder speelde weliswaar geen instrument maar hield
ontzettend veel van muziek. Eén van zijn twee broers speelde
een beetje percussie. Ieder had zo zijn eigen muzikale interesse
en zo klonk er in huize Nuñez altijd wel ergens pop, rock,
jazz, latin of welk genre dan ook. Al met al heeste er een stimulerende
muzikale ambiance. Gary wist daarom al op zeer jeugdige leeftijd
dat hij muzikant wilde worden. En voor zover zijn ouders hem dit
besef al niet hadden bijgebracht, had zijn mooie pianolerares dat
wel gedaan. Toch had uitgerekend zijn moeder problemen met het idee
dat hij beroepsmuzikant wou worden. Haar stond iets met meer status
voor ogen. Mede om aan haar verlangen tegemoet te komen, haalde
hij een universitaire graad in psychologie. Het was een ietwat turbulente
periode in zijn leven en deze studie hielp hem vooral zichzelf beter
te begrijpen. Na het halen van het papiertje ging
hij dan ook onverdroten verder met de vele activiteiten op sociaal-maatschappelijk
terrein waarmee hij in die periode bezig was. Muziek als onderdeel
van het kweken van nationaal bewustzijn was daar één
van. Uiteindelijk bleek op langere termijn die muziek als cultureel
statement bij hem de constante factor. Er zijn onder de hand al
heel wat boeken en artikelen geschreven over de herkomst van de
salsa.
Vaste ingrediënten van dat verhaal zijn de Cubaanse oorsprong
van de muziek en slimme New-Yorkse zakenlui die met behulp van Puertoricaanse
artiesten voor goed geld oude wijn in nieuwe zakken wisten te verkopen.
De Cubanen voelden zich niet alleen in zakelijk opzicht maar ook
nog eens in cultureel opzicht bestolen. Dat laatste werd van alles
als het meest kwetsende ervaren. Gary Nuñez attendeert op
een heel andere dimensie aan dit verhaal met zijn verklaring van
hoe de plena en de bomba bij Puerto Rico in de benen zijn gezakt.
Eén van de belangrijkste elementen
in Gary's verhaal is het volgens hem ontbroken hebben aan een eigen
goed ontwikkelde platenindustrie. De markt voor Caribische muziek
werd, vanwege Cubaanse zetbazen in de muziekindustrie en geholpen
door grote multinationale labels, volledig gedomineerd door Cubaanse
artiesten met Cubaanse muziek. Vanaf de jaren twintig van de vorige
eeuw zijn deze aan de slag gegaan met het leggen van een netwerk
dat tot Afrika aan toe reikte. Dit netwerk groeide uit tot een stevig
fundament, waarop later een oppermachtige industrie kon worden gebouwd.
Deze grote multinationals drukten de kleine nationale labels, waaronder
de Puertoricaanse, naar het tweede plan. Toen begin jaren zestig
de weg voor de Cubaanse artiesten werd afgesneden, grepen Puertoricaanse
artiesten hun kans. Zij bouwden voort op het beproefde Cubaanse
concept. Omwille van het behoud van de markt,
hadden zij op dat moment geen behoefte om aan dat concept te sleutelen
en daar bijvoorbeeld hun eigen cultuurgoed voor in de plaats te
stellen. Zij deden in wezen niets anders dan oude wijn in nieuwe
zakken. De nieuwe zakken kregen als merknaam "salsa".
Terwijl de muzikanten bijna zonder uitzondering een Puertoricaanse
achtergrond hadden, was de muziek die zij speelden onmiskenbaar
Cubaans. Voor hun eigen culturele erfgoed, de plena en de bomba,
was alleen nog maar een bijrolletje weggelegd.
Wat Gary duidelijk dwarszit, is het opportunisme waarmee deze artiesten
en allerlei andere sleutelfiguren binnen de industrie dat erfgoed
verloochenden. Zelfs de eigen Puertoricaanse platenlabels maakten
zich daaraan schuldig. Dit kon volgens Gary zo gebeuren doordat
de sleutelposities bij die maatschappijen door Cubanen werden bezet. Gary sluit zelfs niet uit, dat de
bepaalde Puertoricaanse artiesten door dit soort platenlabels werden
gecontracteerd met de vooropgezette bedoeling hun en het genre dat
zij vertegenwoordigen geen verdere marketing te geven. Dit zou volgens
hem heel bewust zijn gedaan om zo de weg vrij te maken voor hun
eigen muziek, de Cubaanse muziek welteverstaan. In reactie hierop
is Gary zich in zijn eigen muzikale cultuurgoed gaan verdiepen.
Voor het statement dat hij wou maken, moest hij tegen de heersende
mode in met de door hem gekoesterde muziek naar buiten treden. Lange
tijd deed hij dat met "Moliendo Vidrio". Maar eind jaren
tachtig vond hij het nodig een punt achter dat project te zetten.
Wat hem betreft had het project op een zeker moment een zeker doel
gediend. Na een periode van bezinning en allerlei andere activiteiten
wilde hij het opnieuw proberen. Gary groepeerde wederom een eigen
orkest waarmee hij naar buiten wou treden. Hij stelde zich doelen
die hij er de eerste vijf jaar mee wilde bereiken en in 1994 verschenen
de eerste affiches waarop trots de naam "Plena Libra"
prijkte. Met het kiezen van de naam "Plena Libre" stonden
Gary verschillende dingen voor ogen. Heel bewust koos hij de plena
als voertuig voor zijn cultureel reveil. Het culturele erfgoed van
Puerto Rico bestaat als elk Caribisch eiland uit een zeer eigen
mengeling van Indiaanse, Spaanse en Afrikaanse elementen. Nu eens
heeft het ene element dan weer een ander de overhand. Waar bij bomba
de Afrikaanse elementen uitgesproken overheersen, zijn deze bij
de plena evenwichtiger verdeeld.
De plena kan daarmee aan een veel
breder publiek appelleren dan de bomba. De muziek is uitgesproken
vrolijk en de dans is eenvoudig op te pakken. Traditioneel gaan
de teksten van de plena over actuele gebeurtenissen. Van nieuws
tot roddel en van humor tot politiek. Precies wat hij nodig had
om zijn boodschap te brengen. Met "Libre" stond hem artistieke
vrijheid voor ogen. Hoewel gefundeerd op tradities wilde hij geen
strakke binding aan tradities.
Het moest in de basis plena zijn maar wel alle kanten op kunnen
gaan. Het resultaat: een zeer eigentijdse plena: plena uiteenlopend
van een meer traditionele benadering tot plena in hybride vormen
waarbij het wordt gecombineerd met jazz, samba en pambiche. Van
plena met rap tot plena voorzien van een stevige discobeat en een
vette videoclip. Het concept bleek aan te slaan. Jongere generaties
begrepen Gary's boodschap dat plena niet bedaagd en stoffig is maar
net zo jong als je vindt dat het moet klinken. Plena Libre vervulde
hierin duidelijk een voortrekkersrol. Het idee is opgepakt en heeft
inmiddels navolging gekregen. Was plena lange tijd iets dat alleen
in hobbysfeer werd beoefend, met de huidige belangstelling begint
het commercieel lonend te worden en zijn inmiddels meerdere orkesten
op de markt actief. In korte tijd stond het orkest op de meest prestigieuze
podia van het eiland en werd met tal van onderscheidingen overladen.
Na een jaar met elkaar telefonisch contact te hebben gehad, toog
de voltallige directie van het New Yorkse Rykolatino label naar
Puerto Rico om Gary Núñez en zijn band live te horen
spelen. Nog diezelfde avond werd hem een contract aangeboden. Waar
bij anderen een platencontract door allerlei restricties uiteindelijk
als een molensteen om de nek gaat hangen, had hij geen enkele artistieke
restrictie. Hij werd juist gestimuleerd het "Libre" daadwerkelijk
"libre" te laten zijn en door te gaan met allerlei nieuwe
wegen te bewandelen. Helaas wisselde het label van eigenaar
en daarmee van richting. Voor Gary reden om over te stappen naar
Times Square Records dat momenteel hard aan de weg timmert met het
voor hen organiseren van een hele reeks internationale tournees.
Dit natuurlijk met het oogmerk hun nieuwste releases voor dit label
te promoten. Al met al heeft Gary niet het gevoel dat hij omwille
van internationale marketing ooit enige artistieke concessie heeft
moeten doen. Op de vraag waar het met Plena Libre naar toe gaat,
moet Gary het antwoord schuldig blijven. Zijn muziek is een politiek
statement. Met zijn muziek wil hij appelleren aan het nationaal
bewustzijn van zijn mede Puertoricanen. Gary zegt zijn scoop daarbij
niet verder dan 5 jaar te kunnen leggen; verder kan hij niet overzien.
Na het eerste vijfjarenplan volgde daarom een tweede. Momenteel zit hij midden in het derde
plan en over wat het vierde moet gaan brengen heeft hij nog geen
enkele clou. De vrijheid van Plena Libre is grenzeloos. Er zijn
nog talloze terreinen die moeten worden verkend en Gary heeft geen
idee wanneer het einde is bereikt. Wat hij wel heeft bereikt is
waardering van zijn moeder. Door het succes van Plena Libre heeft
zij niet alleen vrede met het door haar zoon gekozen pad maar is
er nog trots op ook.
Gewoonlijk wordt in deze rubriek een verhaal na zo'n eind-goed-al-goed-opmerking
beëindigd. Dit keer gaan wij voor de hobbyisten nog even door
over een klein detail. |
|
De algemeen gangbare percussie-instrumenten
zijn te vinden in de catalogus van Latin Percussion en andere fabrieken.
De muziek van de traditionele bomba wordt gedragen door de grotere
"buleador", ook wel "burlador" genoemd. De evenknie
van deze trom is de kleinere "subidor", ook wel "primo"
of "requinto" genoemd. Tevergeefs zal men deze enkelvellige
trommen in dergelijke catalogi zoeken. De exemplaren van Plena Libre
zijn dan ook op traditionele wijze met de hand vervaardigd uit oude
eikenhouten rumvaten. Na een eerste selectie op bruikbaarheid
zijn deze vaten uit elkaar gehaald, de duigen gedroogd, opnieuw
geschaafd en vervolgens weer aan elkaar gelijmd. Het geheel is verstevigd
met nieuwe hoepels en voorzien van een spansysteem voor het vel.
Dat kan een modern systeem zijn met spanklemmen of meer traditioneel
systeem. In dat geval wordt het vel door middel van op een speciale
manier gevlochten koorden gespannen. Voor het juiste geluid wordt
gebruik gemaakt van een geprepareerd geitenvel.
Sommigen gaan zelfs zo ver het onderscheid tussen de grote "mannelijke"
buleador en de kleinere "vrouwelijke" subidor ook door
te voeren in de bespanning van de trom. In dat geval krijgt de grote
het vel van een bok en de kleine dat van een geit. Maar bok of geit,
het maken van deze trommen vergt al met al ruim een maand werk. Het basisritme van de
bomba wordt op de grote buleador geslagen. Het maakt in principe
niet uit hoeveel van deze trommels worden opgesteld. Dat ligt anders
met de subidor. Daarvan mag er in een orkest slechts één
van zijn.
Nu uiten muzikanten regelmatig de verzuchting dat het bij het fanatieke
salsapubliek steeds meer gaat om de dans en steeds minder om de
interactie met de muziek. Maar wie danst, zal toch het ritme hebben
te volgen. In dit opzicht is de bomba een fenomeen en biedt uitkomst
voor de hier bedoelde dansers. Op de subidor rust namelijk de bijzondere
taak zich te meten met de dansers. De bespeler van dit instrument
heeft bij een duel namelijk de danser te volgen. Als de demonstratie
van dit fenomeen iets duidelijk heeft gemaakt, is het wel dat het
makkelijker lijkt dan het is. Om dit goed te beheersen zal je als
percussionist van goede huize moeten komen. |
|
| © copyright
- latinartiesten.nl 2003 |
|
|
