|
Hij wil erkenning voor het belang
van de tango als onderdeel van de nationale identiteit van Argentinië. Voor
wie de oorsprong van deze muziek kent, is dit een opmerkelijke gebeurtenis. Het
begint al met het feit dat Argentinië het erfgoed claimt, terwijl ook Uruguay
dat recht meent te hebben. Maar laten wij ons niet in deze twist mengen.
De
oorsprong van de tango ligt ergens in een onduidelijk verleden, rond het einde
van de negentiende eeuw, in de morsige buitenwijken van Buenos Aires en Montevideo.
Immigranten uit vooral Mediterraan Europa en mensen uit het achterland leidden
daar in een uitzichtloos bestaan. Onder deze erbarmelijke omstandigheden, tussen
pooiers en prostituees, versmolt het heimwee, verdriet en verlangen van de migranten
met de dans en muziek in kroegen en bordelen. De dans, muziek en poëzie kwamen
recht uit het hart van de onderste laag van de bevolking. Dat mocht destijds geen
kunst heten. Stond je één trede hoger op de sociale ladder, dan
trok je er je neus voor op. En meer dan honderd jaar later, verklaart nota bene
het hoogste gezag van Argentinië dat diezelfde tango 'een essentieel onderdeel
is van onze cultuur en onze ziel'. Het kan verkeren.
to
the birth registry
Eigenlijk zou bij de geboorte van een bepaald muziekgenre
de geestelijk vader naar de burgerlijke stand moeten om zijn oogappeltje in te
laten schrijven in het geboorteregister. Het zou ons veel gespeculeer besparen.
Maar de werkelijkheid is anders. Dus de herkomst van het woord 'tango' - en de
identiteit van degene die voor het eerst het ritmische patroon van deze muziek
speelde - blijft voor altijd een raadsel. Wat betreft de naam is het verleidelijk
een verband te leggen met de 'tango', één van de oudere ritmische
patronen uit de Spaanse flamencomuziek. Maar de relatie tussen dat ritmisch patroon
en de Zuid-Amerikaanse tango is ver te zoeken.
Ook is wel eens gesuggereerd
dat het woord zou zijn afgeleid van 'Changó', een god uit het Afro-Cubaanse
santería-geloof.
In etymologische woordenboeken over de Spaanse taal
wordt bij het trefwoord 'tango' verwezen naar onder meer de benaming van een Cubaanse
dans rond het jaar 1836. Een paar jaar later duikt de naam ook op in Mexico voor
een bepaalde dans en muziek. En passant wordt melding gemaakt van een muziekgenre
in Colombia dat in diezelfde periode onder de naam 'tango' bekend zou zijn geweest.
Tenslotte wordt gewezen op een bepaalde trommel in Honduras die 'tango' zou heten. Op
Cuba ging het om dans en muziek van negerslaven.
Spaanse taalkundigen hebben
zo hun twijfels en vermoeden eerder een relatie met het Latijnse woord 'tangere',
wat zoiets als het slaan van een ritme betekent. Zij wijzen op een zeventiende-eeuwse
dans in Normandië met de naam 'tangue' en zijn ervan overtuigd dat de naam
niet van Afrikaanse, maar van Mediterrane oorsprong is.
to
the Pope
Door de eeuwen heen is de relatie tussen de tango en de zedenmeesters
moeizaam geweest. Eind negentiende, begin twintigste eeuw werd de 'beschaafde'
wereld nog geregeerd door de normen van de Victoriaanse tijd. Op dat moment wordt
in het voor die tijd vooruitstrevende Parijs de Argentijnse tango geïntroduceerd.
Dat ging niet zonder slag of stoot.
Deze dans die zindert van sensualiteit
lapte alle fatsoensnormen aan zijn laars. In Europa gebeurde hetzelfde als in
Argentinië: iedereen die zichzelf enige beschaving toedichtte, veroordeelde
de dans. Ook de kerk bemoeide zich ermee. Bisschoppen hekelden het onzedelijke
karakter van de dans en ook Paus Pius X bemoeide zich ermee. Hij veroordeelde
hij de tango omdat de dans alle moraal zou ondermijnen. Maar hoe meer ophef, hoe
meer men zich de sensatie van Eva's appel liet smaken. Ironisch genoeg is de drager
van de muziek, de bandoneon, ooit in Duitsland ontworpen als goedkoop alternatief
voor vrome maar oh zo dure kerkorgels.
to
the movies
Door de weemoed en de sensualiteit werd de tango spoedig door
filmindustrie ontdekt als decor voor allerhande thema's van liefde tot drama,
van komedie tot tragedie. Het begon al in 1921 toen Rudolph Valentino bij het
grote publiek zijn naam vestigde als eerste latin lover. Die reptutatie had hij
te danken aan de ongekend sensuele opname van een tango in de film 'The four horsemen
of the Apocalypse'. Deze Hollywood-tango had weinig te maken met de echte Argentijnse
tango. Dus schoven de Argentijnen Carlos Gardel naar voren als 'the real thing'.
In korte tijd produceerde Gardel de ene na de andere film, wat hem en de tango
mateloos populair maakte in Zuid-Amerika. Deze films bleken uiteindelijk nog maar
het begin.
Tot op de dag van vandaag duikt de tango steeds weer op als figurant
in films. Van films waarin het tangogehalte alleen in de titel zit, zoals 'Last
tango in Paris' van Bernardo Bertolucci uit 1972, tot films met tango-gehalte
van 100%. Titels uit dit laatste genre zijn: 'El tango es una historia' van Humberto
Rios uit 1983 en 'Tango, l'exil de Gardel' uit 1985. Meer recent zijn 'The tango
lesson' van Sally Potter uit 1997 en 'Tango' van Carlos Saura uit 1999. Het zijn
voorbeelden, en er zijn er nog veel meer. Ze zijn illustratief voor de lange en
innige relatie tussen tango en.
to
Holland
Ondanks de controverse rond haar ontvangst in Parijs kreeg de tango
toch voet aan wal op het oude continent. De acceptatie in Europa had een positief
effect op de acceptatie in Argentinië. Door hun oriëntatie op Europese
modegrillen kreeg daar ook de gegoede klasse oog voor het cultureel erfgoed. Voor
een verdere carrière in Europa moest de tango wel worden ontdaan van de
meest provocerende elementen. Ongekroonde koning van de tamme Europese variant
die in de jaren veertig ontstond, was de Rotterdammer Arie Maasland, beter bekend
als Malando.
Na de roerige jaren zestig leek het stijldansen en daarmee ook
de tango uit beeld te raken. Maar juist in die periode kwam er een nieuwe tango-impuls.
Als gevolg van de politieke verwikkelingen in Argentinië kwam in de jaren
zeventig een grote stroom vluchtelingen naar Europa. In hun bagage zat ook de
echte tango. Vooral in intellectuele kringen viel men als een blok voor de charmes
van deze muziek. Het duurde niet lang of er ontstonden overal in Europa tangosalons.
En rond deze salons schoten vervolgens de gespecialiseerde dansscholen als paddenstoelen
uit de grond. In Nederland was de belangstelling zo groot dat begin jaren negentig
het Rotterdams Conservatorium werd uitgebreid met een vaste tango-opleiding.
Docenten
als Osvaldo Puglise en Gustavo Beytelmann brachten een eerste generatie muzikanten
de essentie van de ware tango bij. Begin 2002, toen onze kroonprins Willem Alexander
in het huwelijk trad met de Argentijnse Maxima Zorreguieta, werd de tango mateloos
populair. Hans Kraaienhof, eerst leerling, later zelf docent aan die Rotterdamse
tango-opleiding, liet het koninklijk huis en de rest van Nederland op indrukwekkende
wijze kennismaken met het werk van Astor Piazzolla. De traantjes die Maxima plengde,
werken beter dan welke erkenning door Unesco ook.
|