Archief vanaf 2001 - Columns - geschreven door Otto van Helden | Fotografie: Kati van Helden Deze artikelen/columns zijn in 2005 in diverse uitgaves van het Latinmagazine Latin a Life gepubliceerd. Capoeira - In de ban van de roda Capoeiristas gehuld in soepele kleurrijke broeken, snorrend op hun berimbaus. Om hun lendenen zie je gekleurde koorden die een eigen geheimtaal hebben.

En wanneer je naar hun gesprekken luistert, hoor je hen met respect over 'mestres' en over hun 'batizado' praten. Het was even populair onder jongeren: Een gettoblaster op de grond, daarnaast belangstellenden in een grote cirkel. Vervolgens komt een spel op gang waarbij de één de anderen uitdaagt hem met zijn capriolen te overtreffen. Wie de cirkel betreedt, moet niet alleen over lef beschikken, maar ook over behendigheid. Je moet razendsnel kunnen tollen op je hoofd, balancerend op één arm in de rondte kunnen spinnen, radslagen maken en wat al niet. Alles voltrekt zich volgens een bepaalde gedragscode, en als je er echt bij wilt horen natuurlijk ook volgens een kledingcode. Maar waar breakdance een voorbij waaiende modegril lijkt te zijn, ontmoeten wij met het Braziliaanse capoeira iets soortgelijks en dan als eeuwenoude traditie. Geen gettoblaster, maar een berimbau vergezeld van instrumenten zoals de atabaque, de pandeiro en caxixi's zorgen voor muzikale begeleiding voor wat zich allemaal in de roda, de cirkel, afspeelt. Het had een lange aanloop nodig, maar aarzelend krijgt capoeira ook in Nederland en België voet aan wal. Op zonnige dagen komen ze uit hun scholen en zie je ze in het wild op straat: de capoeiristas. Geweldloos gevecht Vanwege de bijna mystieke kracht die van de ongrijpbare capoeirista uitgaat, zijn in de loop der jaren heel wat mythes rond dit spel ontstaan. Niet in de laatste plaats zullen de officiële verboden uit de negentiende eeuw op het uitvoeren van capoeira hieraan hebben bijgedragen. Geen mythe maar feit is dat het spel, de muziek en de instrumenten afkomstig zijn uit Angola. Dit was het gebied waar de Portugezen de slaven vandaan haalden die zij nodig hadden bij hun kolonisatie van Brazilië. Tot op de dag van vandaag bestaan in Angola nog rudimentaire vormen van wat later in Brazilië capoeira is gaan heten. Maar was het in Angola van oorsprong nu sport en spel of wellicht muziek en dans? Bij de ene stam was het een spel waarmee jongens hun behendigheid toonden aan huwbare meisjes. Bij een andere stam was het duidelijk een vechttechniek gericht tegen rivaliserende stammen en slavenhandelaren. Eenmaal aan de andere kant van de oceaan kreeg het een nieuwe functie. Het maakte de ongewapende slaven fysiek en mentaal weerbaar zowel in de rivaliteit tussen eigenaar en slaaf als tussen slaven onderling. Met name dit laatste springt in het oog. Capoeira zou namelijk in oorsprong een als dans gemaskeerde krachtmeting tussen slaven zijn die daarmee hun onderlinge veten konden 'uitvechten'. Deze maskerade zou het gevolg zijn van de zware straffen die stonden op onderlinge gevechten tussen slaven. Ritueel met vele facetten Bij capoeira gaat het in wezen om de tegenstander zowel letterlijk als figuurlijk op het verkeerde been te zetten. Het gaat om 'malicia', het schijnbaar mee bewegen maar uiteindelijk misleiden. Het is als een kat en muisspel waarbij de één de ander uiteindelijk zal moeten overtroeven. Dit is niet alleen een zaak van snelle reflexen. Het vergt beheersing, behendigheid en inventiviteit. Een goede capoeira is een bijna ritueel gebeuren met strenge regels, een gezongen vraag- en antwoordspel met ritmische begeleiding door exotisch aandoende instrumenten. Het overbrengen van deze vaardigheden en tradities is niet aan iedereen. Dat is de taak van mestres die het op scholen aan leerlingen overbrengen. Elke school heeft natuurlijk zijn eigen identiteit en elke streek zijn eigen variant. Capoeira is dus geen eenduidig begrip; elke kenner zal meteen doorvragen naar de stijl die je beoefent en de toques die je kent. Voor alle klassen Alleen al in Nederland is er een twintigtal scholen en in België nog eens een tiental. Ze zijn er natuurlijk in alle grote steden maar ook in onverwachte uithoeken. Dit zijn de symptomen van het institutionaliseren en daardoor globaliseren van deze sport. Een school vergt immers een methodische benadering. Eenmaal methodisch benaderd, kan iedereen zich ermee bezighouden. Ooit was capoeira van de straat. Toen hield alleen een arme zwarte onderlaag van de Braziliaanse samenleving zich ermee bezig. Nu heeft ook de blanke middenklasse het ontdekt. En vandaar heeft het zich als een olievlek over de wereldkaart verspreid. Door deze ontwikkeling heeft capoeira de afgelopen decennia weer een ander karakter gekregen. De één is trots op hoe deze traditie meegroeit in de vaart der volkeren. De ander mijmert over vroeger, toen het er allemaal anders aan toeging. Wat daarover ook te zeggen valt, feit is wel dat het aan deze ontwikkeling te danken is dat wij nu hier in onze contreien van deze sport kunnen genieten.

Copyright: De inhoud van deze site, de daarin opgenomen gegevens, afbeeldingen, geluiden, teksten en combinaties daarvan en de programmatuur zijn beschermd door auteurs- en databankrechten. Deze rechten berusten bij Salsa Info. Zonder schriftelijke voorafgaande toestemming van Salsa Info is het niet toegestaan deze site of enig onderdeel daarvan te kopiëren.

© copyright - latinartiesten.nl 2003