Archief vanaf 2001 - Columns - geschreven door Otto van Helden | Fotografie: Kati van Helden Deze artikelen/columns zijn in 2005 in diverse uitgaves van het Latinmagazine Latin a Life gepubliceerd. Buena Vista vulkaan weer actief Na een periode van relatieve rust is de Buena Vista-vulkaan weer tot leven gekomen.

Na de eerste uitbarsting in 1996, met het uitbrengen van het album 'Buena Vista Social Club' en de gelijknamige film een jaar later, leek het even of het bij wat naschokken zou blijven. Na de eerste uitbarsting in 1996, met het uitbrengen van het album 'Buena Vista Social Club' en de gelijknamige film een jaar later, leek het even of het bij wat naschokken zou blijven. Individuele leden van het illustere gezelschap toerden weliswaar lustig door Europa, maar ook de te verwachten overlijdensberichten bereikten ons regelmatig. Afgelopen zomer gebeurde het opeens: een opvallende onverwachte wending. Op Cuba bleek een nieuwe grote muziekfilm in de maak te zijn. Opeens spuwde de vulkaan voor het eerst sinds lange tijd weer rook en lava uit. Tijdens een tweetal daverende concerten in Docklands, Amsterdam, werden twee hoofdrolspelers van de nieuwe Cubaanse film aan ons voorgesteld. Twee uitersten die ook de muzikale boodschap van de film uitdragen: de stramme, hoogbejaarde Pio Leiva en de piepjonge Chika Chaka Girls. Het is een film die zich niet wil vastpinnen op het muzikale verleden van Cuba. Op speelse wijze wordt het leven en streven van een jongere generatie in beelden gevangen. Tegelijkertijd toont hij het brede palet van wat Cuba op muzikaal gebied te bieden heeft. Pio staat voor traditie; het heden kan immers niet bestaan zonder het verleden. Op 20 oktober 2004 beleefden ruim 300 genodigden de officiële première in het Amsterdamse Tropentheater. Die avond barst de vulkaan in alle hevigheid uit. Hij spuwt Cubaanse muziek, Cubaanse muziek en nog meer Cubaanse muziek. Een kolkende stroom golft naar buiten en sleurt iedereen mee. Een week later staat 'Musica Cubana' in bioscopen door heel Nederland boven aan het menu. We zien Pio Leiva op de televisie, en wie weet wat ons nog meer te wachten staat... Gaat het succes van de BVSC zich komende maanden in Nederland herhalen? Impact Het succes van het oorspronkelijke project van het Engelse World Circuit Records met de oude Cubaanse mannetjes was ongekend. Rond het thema Buena Vista Social Club ontstond een hele economie. Dat gold niet alleen voor de helden van het album en de film, maar iedereen die er ook maar enigszins op leek, kon een graantje meepikken. Iedereen die in dit genre speelde, jong en oud, Cubaans of niet, kreeg ruimte voor albums en tournees. Naast sigaren en rum werd het een exportproduct van Cuba. Het kweekte politieke goodwill en bracht geld in het laatje. Maar er gebeurde meer. De oude Havanese stadswijk Buena Vista transformeerde in een cultureel centrum en werd een geliefde vakantiebestemming. Cuba werd opnieuw 'ontdekt'; er kwamen nog meer films, shows, boeken, verzin het maar. Ieder exploiteerde op zijn eigen manier de vervallen koloniale sfeer die zo indringend door cineast Wim Wenders was neergezet. Hier zou je best wat kritische kanttekeningen bij kunnen plaatsen, want hoe reëel is dat portret eigenlijk en zijn het ook werkelijk de grote artiesten van weleer die zo op de voorgrond worden geplaatst? Maar alle kritiek verstomt bij de positieve impact op het armlastige Cuba. Het succes breekt door de nog altijd van kracht zijnde blokkade van de VS en geldt als startpunt voor een ontdekkingsreis naar het échte Cuba. Vergane glorie Wim Wenders' film over de BVSC toonde in stemmige pastelkleuren de vergane glorie van het oude Havana. Hij registreerde een wonderlijke wereld met door ouderdom getekende gezichten die net zo craquelé waren als het bladerende pleisterwerk van de gebouwen. Hun versleten instrumenten pasten bij het beeld van uitgewoonde interieurs. Hoe guitig en dubbelzinnig de teksten van de liedjes ook mochten wezen, in deze ambiance appelleerden zij vooral aan gevoelens van melancholie. Hoewel anders bedoeld, werd de muziek van deze bejaarde artiesten tot een soort Cubaanse blues. Daarmee vormde hun muziek een perfecte auditieve omlijsting van al die indringende visuele impressies. In dit herfsttafereel pasten domweg geen vrolijke lente- en zomerkleuren. Voor jongere generaties artiesten en hun muziek was in dit schilderij geen plaats. Over beelden Wim Wenders wist dat hij door een vergrootglas keek naar slechts één facet van de Cubaanse muziek. De andere facetten waren niet minder mooi, maar pasten gewoon niet in het concept. Gecharmeerd door Cuba in al zijn facetten beloofde hij ook het andere Cuba een keer aan bod te laten komen. Ruim zes jaar later lost hij deze belofte in met 'Musica Cubana'. Maar Wim Wenders was in zekere zin gevangene van zijn eigen beeld geworden. Dankzij hem was een beeld van Havana ontstaan dat haaks stond op wat hij nu moest verbeelden: geen sentiment of verleden, maar een modern, levenslustig heden. Er ontstaat het beeld van een fleurige bloem die zich tussen grijze straattegels omhoog moet wringen om een glimpje zon op te vangen. De stramme maar olijke Pio Leiva naar voren schuiven als een verbindingsschakel tussen oud en nieuw was een meesterlijke zet. Het is wel jammer dat juist die essentiële schakelrol wat in het vage blijft. Daarentegen zal de sprankelende levenslust van Osdalgia iedereen nog lang bijblijven. Helaas is de koddige taxi van Barbarito wat geforceerd, alsof je iemand op klompen door Amsterdam ziet wandelen. Alles bij elkaar schetst het wederom een bepaald beeld, bedoeld voor buitenlanders. Weliswaar een nuance anders dan het eerdere, maar nog steeds dringt de vraag zich op of dit nu het werkelijke Cuba is. Op de titelrol van de film staat weliswaar in grote letters te lezen 'Wim Wenders presents…', maar de regisseur blijkt in werkelijkheid een leerling van hem te zijn geweest. Deze German Kral is een Argentijn en geen Cubaan. Dat maakt de film tot een beeld geschetst door een buitenstaander. Volgens één van de hoofdrolspelers zou een Cubaan hetzelfde verhaal anders hebben verfilmd. Maar naarmate Cubanen zich er beter in kunnen herkennen, zo redeneert hij, zal de film minder aan ons westerlingen appelleren. En om dat laatste gaat het. Het nu verkregen resultaat vindt hij daarom perfect aansluiten bij wat Detlef Engelhard, initiator van de film en directeur van het Duitse Termidor platenlabel, met het project voor ogen stond. Musica Cubana, de film Ondertussen is er een nieuwe speelfilm tot stand gekomen onder patronaat van Wim Wenders. Uitgebreid en indringend wordt een reeks jonge artiesten in beeld gebracht, elk in zijn eigen milieu. De leeftijd van deze artiesten, en daarmee de genres die zij vertegenwoordigen, loopt uiteen. Bij de jongsten is het rap en pop. Iets ouderen leggen zich toe op timba. De nóg ouderen richten zich op gevoelige bolero's. Ook hun scholing komt in beeld: de traditie, de straat, het conservatorium. Het allegaartje is ongeveer bijeen gesprokkeld zoals in de film is verbeeld: hier en daar luisteren en dan de besten meetrekken. In het verhaal van de film moet het allemaal onbekend talent verbeelden. Dat laatste kan je beter met een korrel zout nemen. De meeste namen zijn geen onbekende; veel zijn te herleiden naar Los Van Van (bijvoorbeeld Mayito, Pupy Pedroso en Samuel Formell) en het orkest van Adalberto Alvarez (bijvoorbeeld Juan Carlos Marin en Julio Padron). Artiesten als Osdalgia en El Nene hebben al de nodige soloalbums uitgebracht en zijn inmiddels ook buiten Cuba bekend. Minder bekend op Cuba, maar des te meer in Europa is Luis Frank . Hij timmert voor het Duitse Termidor platenlabel hard aan de weg met zijn 'Soneros de Verdad'. De film zelf is meer muziek dan verhaal, of, zoals Luis Frank het stelde: 'Natuurlijk is allerlei kritiek denkbaar, maar niet dat er te weinig muziek in te horen zou zijn.' Daarmee raken wij de kern van deze nieuwe film. Hij heeft geen ander doel dan het bij een breed publiek introduceren van een nieuwe lichting Cubaanse artiesten. Première De film zou in Cuba tijdens een festival in première gaan. Afspraken daarover liepen verkeerd, formulieren ontbraken en al met al ging de gelegenheid voorbij. De release in Nederland werd aanzienlijk beter georganiseerd en er stond zelfs een voorpremière op het programma. Op woensdag 15 september en donderdag 16 september werd de film vertoond in Vlissingen en Scheveningen in het kader van het Film by the Sea-festival. De toeloop in Scheveningen was zo groot, dat vlak voor de voorstelling naar een grotere zaal moest worden uitgeweken. Tijdens de afterparty was er de sensatie dat één van de hoofdrolspelers, Luis Frank, als het ware uit de film stapte en het napratende filmpubliek verraste met een liedje. Het was allemaal erg informeel, in tegenstelling tot de officiële première in Amsterdam ruim een maand later. Op woensdag 20 oktober werden daar in het Tropentheater alle registers opengetrokken. Mojito's bij binnenkomst. Coryfeeën uit de Nederlandse showbizz aan de babbel. German Kral om zijn geesteskindje bij het publiek te introduceren. Maar liefst drie hoofdrolspelers, Pio Leiva, Mayito en (wederom) Luis Frank, om samen met Saoco nog even goed duidelijk te maken dat zij allemaal écht zijn en bovendien muzikant. Een opgetogen publiek dat zich af en toe waagde aan een bescheiden dansje en tenslotte een Ronald Snijders die zich spontaan in het muzikaal strijdgewoel mengde. Die avond in het statige Tropentheater werd duidelijk dat Nederland geen problemen heeft met de verjongingskuur die de BVSC heeft ondergaan. Concerten Dat Nederland er klaar voor was, bleek tijdens twee concerten deze zomer op vrijdag 16 en zaterdag 17 juli. Het succes van de concerten - er werden meer dan 8.000 bezoekers geteld - toonde dat een breed Nederlands publiek op een passend vervolg zat te wachten. De locatie was goed gekozen. Geen theater, schouwburg of stadion, maar een trendy aangeklede scheepsloods. Geen introvert achtergrondorkest maar een extravert dansorkest dat onder aanvoering van Dionisio Glacier en zanger José Lusson de mensenmassa van begin tot einde wist te boeien. Publiekstrekker was Pio Leiva, een artiest met een rijk verleden. Wie kent niet zijn 'Francisco Guayabal'? Liefhebbers van de muziek van Roberto Torres en zijn SAR-label zijn natuurlijk bekend met nummers als 'Sin caña y sin platanal', 'Sibanicu', 'El pregón de la montaña' en 'La alegria del montuno'. Allemaal nummers van Pio's hand en niet geheel toevallig ook allemaal son-montuno's. Met dit genre wist Pio zich van zijn concurrenten te onderscheiden en maakte dat hij 'El Montunero de Cuba' werd genoemd. Hij beleefde zijn hoogtepunt in de jaren vijftig. Het was niet het album, maar de latere gelijknamige film van Wim Wenders waarmee hij op hoge leeftijd opnieuw in de schijnwerpers kwam te staan. De schijnwerpers doen Pio goed. Stram en broos als hij is, lijkt hij in de warme gloed van deze lampen de ketens van ouderdom van zich af te werpen en te gaan voor aandacht van het publiek, het podium, inzoomende camera's en het schalks kunnen knipogen naar het vrouwelijk geslacht. Wat er die avonden op het podium gebeurde, is vastgelegd in de 111 minuten durende documentaire "Pio Leiva & Band live in Amsterdam". Dit onderhoudende document is inmiddels overal op DVD verkrijgbaar. Ondertussen wordt een nieuwe reeks concerten gepland om het succes te bezegelen voor de hoofdrolspelers van de nieuwe film. Waren de Docklandsconcerten feitelijk optredens van Soneros de Verdad samen met Pio Leiva en de Chiki Chaka Girls in een gastrol, bij die komende concerten zal de artiesten uit de film toch echt op het podium staan. Echt of nep Tussen al dit muzikale tumult toerde ook nog eens Ibrahim Ferrer door het land. Zijn concert in De Oosterpoort in Groningen viel samen met de première van de film. Gepland? Wilde hij toch even het verschil laten zien tussen echt en nep? Ibrahim was immers volop te horen op het oorspronkelijke album en Pio kwam eerst met de film in beeld. Het publiek koos zijn eigen lievelingen. Soloproducties van de inmiddels overleden Compay Segundo en Ruben Gonzalez volgden, later kwamen ook producties van Ibrahim Ferrer, Omara Portuondo, Manuel Galbán en recentelijk nog van Manuel 'El Guajiro' Mirabal. In de zoektocht naar een breed publiek, namen zeker Ibrahim Ferrer, Omara Portuondo en Manuel Galbán het niet meer zo nauw met het authentieke Cubaanse wat zij heten te vertegenwoordigen. Marketing eiste weliswaar zijn tol maar het keurmerk '100% BVSC' fungeerde als een soort authenticiteitgarantie waar ieder genoegen mee nam. Wellicht is het daarom met de BVSC en Musica Cubana als met het privatiseren van de telefonie: een monopolie maakt stoffig, concurrentie prikkelt. Laten wij er als consumenten ons voordeel mee doen.

Copyright: De inhoud van deze site, de daarin opgenomen gegevens, afbeeldingen, geluiden, teksten en combinaties daarvan en de programmatuur zijn beschermd door auteurs- en databankrechten. Deze rechten berusten bij Salsa Info. Zonder schriftelijke voorafgaande toestemming van Salsa Info is het niet toegestaan deze site of enig onderdeel daarvan te kopiëren.

© copyright - latinartiesten.nl 2003